LIÊN VĂN BẢN VÀ TIẾP NHẬN: DẤU VẾT “SƯU THẦN KÝ” TRONG “CÔNG DƯ TIỆP KÝ” VÀ SỰ TIẾP BIẾN THUYẾT THOẠI TRUNG QUỐC TRONG VĂN HỌC VIỆT NAM

Tóm tắt

Trong lịch sử văn học Đông Á, sự lưu thông và chuyển hóa motif giữa các bộ thuyết thoại là hiện tượng phổ biến, phản ánh quá trình giao lưu văn hóa khu vực. Bài tham luận tập trung khảo sát mối quan hệ liên văn bản giữa “Sưu thần ký” (搜神記) của Can Bảo (Trung Quốc, thế kỷ IV) và “Công dư tiệp ký” của Vũ Phương Đề (Việt Nam, thế kỷ XVIII). Trên cơ sở đối chiếu một số truyện có cốt truyện, nhân vật, hoặc chi tiết tương đồng, nghiên cứu chỉ ra các dấu vết từ truyền thống thuyết thoại Trung Hoa in đậm trong “Công dư tiệp ký”, đồng thời nhận diện các phương thức tiếp biến của Vũ Phương Đề: thay đổi bối cảnh địa lý, gắn kết với lịch sử và tín ngưỡng bản địa, điều chỉnh ý nghĩa đạo đức phù hợp tâm thức người Việt. Bài viết vận dụng lý thuyết liên văn bản và tiếp nhận để lý giải cơ chế tiếp biến. Kết quả nghiên cứu góp phần làm sáng tỏ sự tiếp nhận và sự tái tạo năng động của thuyết thoại Việt Nam trong dòng chảy thuyết thoại Đông Á, sự tương tác giữa các văn bản và quá trình sáng tạo ra những tác phẩm mới trên nền tảng văn hóa có sẵn.