GIẢI CẤU TRÚC DIỄN NGÔN KÌ ẢO TRONG LĨNH NAM CHÍCH QUÁI VÀ NHẬT BẢN LINH DỊ KÍ

Tóm tắt

Bài viết tập trung phân tích và giải cấu trúc diễn ngôn kì ảo trong hai tập truyện Lĩnh Nam chích quái (Việt Nam) và Nhật Bản linh dị kí - Nihon Ryōiki (Nhật Bản). Bài viết sử dụng phương pháp so sánh, phương pháp phân tích diễn ngôn (dựa trên lí thuyết của Michel Foucault) và phương pháp đọc gần (với tinh thần giải cấu trúc của Jacques Derrida). Kết quả cho thấy quá trình văn bản hóa truyện kể dân gian trong hai tác phẩm chính là quá trình kiến tạo diễn ngôn. Diễn ngôn kì ảo phải trải qua các “bộ lọc” của tri thức, quyền lực: chỉ những yếu tố kì ảo phù hợp với hệ tư tưởng trung đại (Phật giáo, nhân quả ở Nhật Bản, và Nho giáo ở Việt Nam) mới được giữ lại và hợp thức hóa. Tuy nhiên, khi phân tích sâu ở tầng văn bản, cặp đối lập nhị phân thiêng/tục cho thấy cái trung tâm không hề ổn định, mà luôn vận động, đảo chiều. Trong Nhật Bản linh dị kí, cái thiêng bị lệ thuộc vào hành vi tục; trong Lĩnh Nam chích quái, cái tục bị đảo chiều bởi sự can thiệp của cái thiêng. Từ đó, bài viết mong muốn góp phần mở ra những khả năng diễn giải của diễn ngôn kì ảo trong bối cảnh văn hóa Đông Á.